Bir ilişkide artık eskisi kadar iyi hissetmediğiniz hâlde ilişkiye devam eder misiniz? Birlikte geçirilen yıllar, verilen emek, ortak anılar ve paylaşılan yaşam, ilişkiyi sürdürme kararını nasıl etkiler?
Romantik ilişkilerde bağlılık yalnızca sevgiyle veya ilişkiden alınan doyumla açıklanamaz. İlişkiye yapılan yatırımlar ve kişinin ilişki dışındaki alternatifleri nasıl değerlendirdiği de bağlılık üzerinde etkili olabilir.
İlişkiye yapılan yatırımlar bağlılığı nasıl etkiler?
Psikolog Caryl E. Rusbult tarafından geliştirilen Yatırım Modeli’ne (Investment Model) göre ilişkiye bağlılık; ilişkiden alınan doyum, ilişkiye yapılan yatırımlar ve ilişki dışındaki alternatiflerin değerlendirilmesiyle ilişkilidir.
İlişkiye yapılan yatırımlar yalnızca maddi kaynakları kapsamaz. Birlikte geçirilen zaman, ortak anılar, verilen emek, paylaşılan sorumluluklar ve birlikte kurulan yaşam da bu yatırımlar arasında yer alır.
Zaman içinde ilişkiyle birlikte oluşturulan yaşam, kişinin ilişkiye bağlılığını etkileyebilir. İlişkinin sona ermesi, yalnızca partnerden ayrılmak değil, ortak yaşamın bazı yönlerinden vazgeçmek anlamına da gelebilir. Bu nedenle kişi ilişkisinden eskisi kadar doyum almıyor olsa bile ilişkiyi sonlandırmakta zorlanabilir.
Bunun yanında, ilişki dışında kendisini nelerin beklediğine ilişkin değerlendirmeleri de önemlidir. Yalnız yaşama düşüncesi, ekonomik koşullar, sosyal çevrenin değişmesi veya yeni bir yaşam kurmaya ilişkin belirsizlikler, ayrılık kararını etkileyebilir.
Tran, Judge ve Kashima’nın 2019 yılında yayımlanan meta-analizi, ilişki bağlılığının yatırımların yanı sıra ilişkiden alınan doyum ve alternatiflerin niteliğiyle de ilişkili olduğunu göstermektedir.
Dolayısıyla bir ilişkide kalmak, o ilişkiden memnun olunduğu anlamına gelmeyebilir. İlişkiye bağlılık ile ilişkiden alınan doyum her zaman aynı yönde ilerlemeyebilir.
Bir ilişkiye yapılan yatırım, o ilişkide kalmak için yeterli bir neden mi?
Bir ilişkiye yıllar boyunca emek vermiş olmak, o ilişkinin bugün de doyum verici olduğu anlamına gelmez. Geçmişte paylaşılanların ve verilen emeğin değerini kabul etmekle ilişkinin bugünkü durumunu değerlendirmek birbirinden farklıdır.
İlişki üzerine düşünürken şu sorular yardımcı olabilir:
- Bu ilişkide bugün kendimi nasıl hissediyorum?
- İlişkiden aldığım doyum ve beklentilerim neler?
- Bu ilişkiyi sürdürmek istememin nedenleri neler?
- Geçmişte birlikte oluşturduklarımızın yanı sıra bugünkü ihtiyaçlarımı da değerlendirebiliyor muyum?
Bu soruların amacı belirli bir karar vermek değil, ilişkiyi sürdürme isteğinin hangi duygular, beklentiler ve koşullarla şekillendiğini daha iyi anlamaktır.
Bazen aynı anda hem “Bu ilişkide artık iyi hissetmiyorum” hem de “Bu ilişkiyi bırakmak benim için çok zor” diye düşünebiliriz.
İlişkiyi anlamaya çalışırken yalnızca “Bu ilişkiye ne kadar yatırım yaptım?” sorusuna değil, “Bu ilişki bugün benim için nasıl bir anlam taşıyor?” sorusuna da yer açmak önemlidir.
Kaynaklar
- Rusbult, C. E. (1980). Commitment and satisfaction in romantic associations: A test of the investment model. Journal of Experimental Social Psychology, 16(2), 172–186.
- Tran, P., Judge, M., & Kashima, Y. (2019). Commitment in relationships: An updated meta-analysis of the Investment Model. Personal Relationships, 26(1), 158–180.
- Machia, L. V., Tan, K., & Agnew, C. R. (2024). Relationship commitment regulation: Influencing a partner’s commitment to achieve one’s commitment goals. Social and Personality Psychology Compass, 18(7), e12986.
